donderdag 29 oktober 2009

Waar de vage grond ophoudt vaag te zijn 

- door Michiel Bijmans 

In een interview met Radio Rijnmond vroeg de interviewster of er geen kloof is tussen een jonge acteur en een gedicht uit de jaren ’50. Ik had daar niet eerder bij stil gestaan. Boon spreekt zelf van een prozaïsche poëzie, of poëtisch proza, maar een kloof heb ik daar niet mee ervaren. 

 

In sommige stukken wordt de taal snel van jezelf. Bijvoorbeeld omdat het dicht bij spreektaal ligt. Bij de taal van De Kleine Eva was het wat langer zoeken. 

In het repeteren dienden de vragen zich rap aan. Wat staat er nu precies? Of eerder: waarom laat Boon nou op deze plek in het verhaal deze woorden zeggen? Welk tempo geeft een bepaalde tekst aan, welke spanning, welke muzikaliteit dient zich aan of moet aangebracht worden? 

Dat leidt tot puzzelen op woord- en zinsniveau. 

 

het alibi door vogel gegeven door van damme bevestigd 

bezit tegenstrijdigheden al te zeer in het oog lopend 

men ziet de splinter niet de balken die in onze ogen lopen 

als vogel zegt van damme de chauffeur te bed lag 

(aan de walmende lamp een sigaret heeft ontstoken) 

zegt van damme dat het klaar nog was zoals het klontje 

 

dit alles van belang want in de avonduren hebben geburen 

eva nog ontmoet in de schemer van de straat 

bovendien besloten slooten en sluyten 

dat zij tussen acht en zeven is vermoord 

zo kan de dader niet de vogel zijn 

als hij van zes tot elf bij van damme werd gehoord 

 

We gaan in op het alibi van de vermeende dader, Vogel. Van Damme heeft dit alibi bevestigd. Vogel zegt dat hij in de avond bij Van Damme was. Die lag op bed en heeft aan een lamp een sigaret aangestoken. De lamp doe je niet overdag aan (zonde van de kaars, of de olie, als het een olielamp betreft). Maar wat zegt Van Damme? Dat het klaar nog was zoals het klontje? Een woordspeling van Boon. Het originele spreekwoord houdt zoveel in als: het is zo helder als wat. Maar wat is dan zo helder voor Van Damme? Dat het overdag was. Lees ' klaar' als 'helder'. Heeft Vogel het over donker, Van Damme heeft het over licht, over dag. Daarmee spreken de twee heren elkaar tegen. Wat niet erg gunstig voor het alibi van Vogel is. 

In het tweede blokje wordt aangehaald dat Eva (het vermoorde meisje) in de avond nog is gezien door mensen in de Kromme Bijlstraat. Zij is tussen acht en zeven vermoord. Dus valt te concluderen dat Vogel het meisje niet vermoord kan hebben: 

 

zo kan de dader niet de vogel zijn 

als hij van zes tot elf bij van damme werd gehoord 

 

Ja, helder. Maar is het nou ‘zo kán de dader’ of ‘zó kan de dader’. Kijken naar de zinnen vooraf: ‘bovendien besloten slooten en sluyten/ dat zij tussen acht en zeven is vermoord’. Ah, er wordt een redevoering gehouden. Vogel, de eventuele dader, was volgens zijn zeggen bij die Van Damme, tussen zes en elf. Als dat zo is, kan hij Eva niet vermoord hebben. Dus ‘zó kan…’ 

 

Voor de ware puzzelaars onder ons. De derde zin, over de splinter. Tijdens het repeteren ontdekten we dat er een verwijzing naar de bijbel is. Jezus zegt het, en het is een uitdrukking. De komma plaatsen we als volgt 'men ziet de splinter, niet de balken die in onze ogen lopen'. 

 

Het puzzelen is gedaan. De tijd van het spelen is aangebroken. De try-outs zijn inmiddels begonnen. Het verhaal kan verteld. Het vinden van het naakte lijkje, de zoektocht naar de dader en de verklaringen in de rechtzaal. Het aanwijzen van een schuldige. Door de afgelopen weken bezig te zijn met het gedicht, het te doorwroeten, maak je het je steeds meer eigen. Wat eerst nog vage grond was, houdt op vaag te zijn en ontpopt zich duidelijk tot een verhaal om nu aan het publiek te geven.  

 

Michiel 

 

 

 

Reserveringen

Aantal kaarten: 

Totaalbedrag: 

bevestigen

 

bonheur theaterbedrijf rotterdam

 

men ziet de splinter, niet de balken die in onze ogen lopen Louis Paul Boon

010 404 67 16bonheur@bonheur.nlcolofonblogtwitterhyves

Naam

 

Voorstelling

 

Reactie *

Mijn reactie mag ook op de facebook-pagina van Bonheur geplaatst worden

 

Velden met een * zijn verplicht.