dinsdag 6 maart 2012

Geest vs. vlees 

- door Joost Dekker 

 

Het vorige blog verbeeldde de ijlkoortsen waaraan Raskolnikov, de moorddadige student in Schuld en Boete, ten prooi valt na het doden van een oude woekeraarster en haar zuster Lizaveta. Die ziekte overvalt hem, en lijkt een fysieke vertaling van zijn gewetensnood. Maar wat speelt zich in zijn hoofd af vóór hij de moord pleegt, waarom pleegt hij de moord? Hoe zet hij zichzelf ertoe aan? 

 

Er wordt over het spelen van een rol vaak gezegd dat een acteur ‘in de huid kruipt’ van zijn personage, dat hij zich ‘inleeft’. Ik heb me nooit kunnen vinden in die verwoordingen; ik zou eerder zeggen dat ik me de rol ‘indenk’ – dat wil zeggen, dat ik probeer mezelf datgene te laten denken, waarvan ik meen dat mijn personage het in zijn situatie denken zou. Deze gedachten zijn de kern van het personage, mijn fysieke expressie wordt erdoor gestuurd. 

 

Schuld en Boete is met dit in gedachten een interessant verhaal. Centraal staat de moord, maar de vraag is niet: wie heeft hem gepleegd? De vraag is: waaróm deed Raskolnikov het? En misschien nog belangrijker: heeft hij berouw? Waarom geeft hij maar niet toe aan zijn opspelende geweten? Wat denkt die man? Wie denkt hij dat hij is? Wat zijn zijn ideeën? Welke gedachten leiden hem op zijn vreemde, bijna onvoorstelbare weg? 

 

Los van de theorieën die hijzelf heeft en die later op hem zijn losgelaten door interpretatoren, zijn er bij Raskolnikov gedachten van grootheid, gedachten over moed en lafheid, aansporingen en sturende bevelen. Hij heeft een ‘betere’ mens uitgetheoretiseerd, maar laat het daar niet bij – nee, hij vindt dat hijzelf deze mens worden moet. Hij is het dus nog niet. Hij heeft iets ingezien, een oorspronkelijke gedachte gekregen, waarvan hij vind dat hij die bekrachtigen moet met daden. 

 

Zoals je kan bedenken dat het beter zou zijn om dieren niet industrieel te verwerken tot voeding, en door jezelf hiervan de consequenties te laten doordenken en die leidend te maken voor je leven – waarmee je dus vegtariër worden moet – zo zet Raskolnikov zichzelf aan tot de moord op de woekeraarster. Hij heeft een mensbeeld bedacht, uitgetheoretiseerd, dat hij probeert te zijn. Of, je kan het ook zo zeggen: hij heeft een waarheid gefabriceerd en probeert die waar te maken, probeert er macht aan te verlenen. 

 

Alles begint bij de overtuiging dat hij een inzicht heeft dat niemand anders heeft gehad. Hij is slimmer dan de anderen. Hij doorziet de onechte wereld om hem heen en heeft daarachter een ware wereld gevonden. Deze moet bekrachtigd worden. Hij is een profeet van zijn eigen waarheid – hij predikt uit overtuiging, al is het alleen nog tegen zichzelf. Hij moet geboren worden als een nieuw, waar mens. Een waarder, echter mens dan hijzelf was en alle anderen zijn. 

 

Waarheid is een eng begrip. Eng in beide betekenissen van het woord. Het sluit uit, verengt de mogelijkheden – en staat daarmee vijandig tegenover al het andere, en dat is om bang van te worden.  

Persoonlijk zie ik het liever zo: wij maken waarheid. Ieder voor zich. En waarheid is daarmee iets subjectiefs. Wij leggen waarheid over de gebeurtenissen in de wereld heen, om ze voor onszelf te duiden, te begrijpen. Waarheden en verhalen lijken in die zin op elkaar, overlappen elkaar in functie en hebben elkaar nodig. 

 

Wat de rol van Raskolnikov in het meer dan prachtige en rijke verhaal Schuld en Boete meer maakt dan een simpele geloofsfanaticus (in een zelfbedacht geloof), is dat zijn hele zijn tegenstribbelt tegen de bekrachtiging van zijn theorieën. De geest is sterk, maar het vlees is zwak – dat voelt een directe liefde voor ander vlees; voor Sonja bijvoorbeeld, maar ook voor de algemene armoedige medemens. Dat hecht zich aan de menselijke wereld van het sociaal verkeer. Bovendien heeft het een wil tot geborgenheid in de gemeenschap, de wereld die hij meende te ‘doorzien’. Tegen deze oerdriften die hem in de richting van een ‘gewoon’ menszijn drijven, verzet hij zich. Ze horen bij de vijandige krachten, bij de onwaarheid. Hierdoor doet hij zichzelf meer geweld aan, breekt hij zijn eigen ‘zijn’ meer af, dan dat het hem lukt zijn nieuwe zelf op te bouwen. 

 

 

Reserveringen

Aantal kaarten: 

Totaalbedrag: 

bevestigen

 

bonheur theaterbedrijf rotterdam

 

010 404 67 16bonheur@bonheur.nlcolofonblogtwitterhyves

Naam

 

Voorstelling

 

Reactie *

Mijn reactie mag ook op de facebook-pagina van Bonheur geplaatst worden

 

Velden met een * zijn verplicht.