donderdag 7 oktober 2010

De taal van Heijermans 

- door Joost Dekker 

‘t Seizoen van Bonheur is begonnen! Met in september Crowd Control, de lancering van de audiotour Langs de Brandgrens en de introductie van de animatiefilms bij ‘t Gemeentearchief. En voor mij helemaal, nu De Meid vrijdag jongstleden in première is gegaan.  

‘k Heb ‘r effe an motte wenne in 't begin: de taal van Heijermans. Hij schreef De Meid in 1905 en dat is te merken. Al vroeg in ‘t repetitieproces was ‘t besloten en vanaf toen was regisseur Peter Sonneveld ‘r streng op: ‘Als ‘r <'r>, <'t> of <‘k> staat, moet je ook <'r>, <'t> of <'k> zeggen, en niet , of ! En andersom natuurlijk ook; Heijermans heeft ‘r iets mee bedoeld, iets mee aangegeven waarmee je kan spelen als acteur. En inderdaad, als je 't doet zoals hij schrijft dan krijg je veel cadeau. ‘t Verschil in stand tussen de personages bijvoorbeeld, vind je terug in ieders eigen taalgebruik. 

 

BETTINA: Als jij over je mevrouw spreekt, meisje, dan moet je niet telkens van 'ze' praten, dat zijn we in ònze familie niet gewend. 

DE MEID: Zo. Enne ik ben niet gewend van 'n ander as van me eige mense standjes te krijge. 

BETTINA: Jij zou bij mij niet moeten dienen, meisje. 

DE MEID: Hoe is 't gosmogelijk da-we allebei 't zelfde denke. Nou! 

 

De taal maakt ‘t verschil tussen de personages direct begrijpelijk, ook al is ‘t standsverschil tussen hen typisch des negentienhonderdvijfs. We begrijpen ook heden ten dage meteen ‘t verschil tussen iemand die plat en zonder omhaal spreekt en iemand die beleefd, deftig en omslachtig spreekt.  

En dat maakt Heijermans zo sterk als toneelschrijver. Om z'n in zijn tijd zeer actuele sociale thematiek te behandelen, schrijft hij heldere en zeer herkenbare karakters, die in goed opgebouwde scènes met elkaar in botsing komen. En hoewel de sociale ongelijkheid in Nederland (gelukkig) ‘n stuk kleiner is geworden dan toentertijd, zijn Heijermans' stukken zeer speelbaar gebleven door zijn dramaturgische en taaltechnische vakmanschap. 

Je merkt tijdens ‘t spelen van zijn teksten, dat je die zo moet laten als ze zijn. Je moet geen dubbele lagen proberen te spelen, geen geheime agenda’s – voor alle aspecten van ‘t personage is ‘r ‘n tijd en ‘n plaats in ‘t stuk waar Heijermans je ‘n tekst en situatie geeft om ‘t te kunnen spelen. En als je getrouw en met vertrouwen zijn partituur volgt, speelt wat hij voorschrijft, dan ontstaan de dramatische situaties tussen de personages vanzelf op de vloer.  

Heerlijk, en daarmee schrijft Heijermans eigenlijk speeltuinen voor acteurs. Speeltuinen voor gevorderden, waarin van je als acteur wordt verwacht helder, scherp en concreet te spelen. En als je dat gelukt, word je beloond met één van de mooiste cadeaus dat ‘t theater mensen bieden kan: ‘t oprecht samen plezier maken! 

 

 

Reserveringen

Aantal kaarten: 

Totaalbedrag: 

bevestigen

 

bonheur theaterbedrijf rotterdam

 

Hoe is 't gosmogelijk da-we allebei 't zelfde denke. Herman Heijermans

010 404 67 16bonheur@bonheur.nlcolofonblogtwitterhyves

Naam

 

Voorstelling

 

Reactie *

Mijn reactie mag ook op de facebook-pagina van Bonheur geplaatst worden

 

Velden met een * zijn verplicht.